„Nienawiść” Stanisława Srokowskiego – książka, która nie pozwala odwrócić wzroku

„Nienawiść” to zbiór opowiadań, który od dawna funkcjonuje w polskiej pamięci jako materiał mocny, niewygodny i potrzebny. Wokół tej historii narosło również wiele skojarzeń z filmem Wojciecha Smarzowskiego o Wołyniu – nie chodzi tu jednak o efekt, lecz o podobną determinację w pokazaniu tego, co trudne do wypowiedzenia. Tytuł nie jest tu przypadkowy: Nienawiść działa jak siła, która rozsadza człowieka od środka, a potem zostawia po sobie echo hańby.

To książka o latach 1939–1947, kiedy na Polakach, Żydach i Ormianach dokonywano straszliwych zbrodni ludobójstwa. Sprawcami były ukraińskie formacje nacjonalistyczne. Srokowski prowadzi czytelnika przez historie, które nie dają się „odczytać” szybko ani bez emocji – i właśnie dlatego trudno przejść obok niej obojętnie.

Jeśli szukasz lektury, która porusza, a przy tym nie ucieka w uproszczenia, „Nienawiść” spełnia swoją rolę. To opowieści o rozpadzie wartości, o konflikcie sumienia i o dramacie ludzkiej godności. A kiedy pamięć zaczyna gasnąć, pozostaje pytanie: czy pozwolimy, by dalej mówiły tylko kamienie?

Wołyń, pamięć i cena, jaką płaci się za zapomnienie

W tej książce Kresy nie są jedynie tłem. To ziemia, która wydała wielkich twórców – od Mickiewicza i Słowackiego, przez Schulza, aż po Herberta – ale stała się też miejscem kaźni. Srokowski pokazuje, jak zderzenie ideologii z codziennym życiem kończy się zniszczeniem. Zbrodnie z lat 1939–1947 odbijają się jak echo – nie tylko w rodzinnych biografiach, lecz także w całej zbiorowej pamięci.

Autor pochyla się nad ofiarami z wrażliwością, która nie jest sentymentalna. To raczej uważność na szczegół i prawdę o człowieku: nad tym, co w chwili zagrożenia zostaje, a co zostaje zdeptane. W lekturze czuć ekspresję i emocjonalny ciężar, ale też dyscyplinę opowiadania – historie nie są po to, by szokować, tylko by ostrzegać.

„Nienawiść” łączy dramat jednostek z refleksją o cywilizacyjnym upadku. Książka mówi o zagładzie łacińskiej cywilizacji, ale nie w tonie abstrakcyjnych rozważań. To konkret: ludzkie cierpienie, utrata, rozpacz i pytanie o granice moralności, kiedy człowiek zostaje postawiony w sytuacji, której nie da się „unieważnić”.

Stanisław Srokowski – autor z Kresów i z doświadczeniem, które widać w tekstach

Za „Nienawiść” odpowiada Stanisław Srokowski – poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz. Urodził się na Kresach. Po wypędzeniu w 1945 roku wraz z rodziną osiadł w Szczecińskiem, a jego droga zawodowa i życiowa była wielowątkowa: od studiów na WSP w Opolu (dyplom w 1960) po pracę w Legnicy jako nauczyciel.

W biografii Srokowskiego ważne są również doświadczenia, które ukształtowały jego wrażliwość na kwestie moralne i społeczne. Po Marcu 68 został zmuszony do opuszczenia szkoły i zamieszkał we Wrocławiu, gdzie pracował m.in. w Klubie Seniora oraz jako dziennikarz. W stanie wojennym został wyrzucony z redakcji; blisko dwa lata pozostawał bezrobotny. W latach 1990–1993 pełnił rolę wykładowcy Uniwersytetu Wrocławskiego.

Książka jest świadectwem autora, który angażował się w działania na rzecz odnowy moralnej, społecznej i politycznej kraju. Założył Solidarność w redakcji „Wiadomości”, doradzał Z.W. NSZZ Solidarność R.I. we Wrocławiu i był rzecznikiem prasowym związku. Takie tło sprawia, że w opowieściach Srokowskiego nienawiść nie jest tylko tematem – jest też przestrogą wynikającą z obserwacji, jak łatwo niszczyć ludzi w imię „racji”.

Co dostajesz: format, objętość i wydanie książki

„Nienawiść” to pozycja wydana przez Prószyński. Jej rok wydania to 2015, a książka liczy 296 stron. Oprawa jest miękka, a format wynosi 14.0 × 20.5 cm – dzięki temu lektura wygodnie leży w dłoniach i sprzyja dłuższemu czytaniu.

Warto zwrócić uwagę na dane identyfikujące egzemplarz: ISBN 978-83-8069-078-3 oraz EAN 9788380690783. Jeśli kupujesz do domowej biblioteki lub szukasz konkretnego wydania, te informacje pomagają szybko potwierdzić zgodność.

Ta książka nie jest „lekka” ani w sensie tematu, ani w sensie emocjonalnego ciężaru. Ale właśnie dlatego bywa wybierana przez czytelników, którzy chcą zrozumieć, jak rodzi się nienawiść, jak rozsadza wspólnoty i jak długo potrafi zostawać po niej pustka.

Dlaczego warto sięgnąć po tę lekturę (mimo dyskomfortu)

Niektórzy wolą omijać tematy o zbrodniach ludobójstwa i o mechanizmach nienawiści. „Nienawiść” nie daje jednak tej wygody. To książka, która stawia przed czytelnikiem wybór: albo przyjmujesz odpowiedzialność za pamięć, albo pozwalasz, by historia została sprowadzona do ciszy.

W tych opowiadaniach widać, że Srokowski jednoczy się z cierpieniem – i jednocześnie ostrzega przed tym, co najgorsze. Czytając, łatwo zrozumieć, że nienawiść nie pojawia się znikąd: jest procesem, który zaczyna się od odczłowieczenia, a kończy na przemocy. A jeśli gaśnie pamięć ludzka, dalej mówią kamienie – dlatego te historie mają sens właśnie teraz.

• Poruszające opowiadania o latach 1939–1947 i o tragedii wielu narodów.
• Wyraźna perspektywa moralna – konflikt sumienia i obrona ludzkiej godności.
• Autentyczne tło autora z Kresów i z doświadczeniem pracy literackiej oraz społecznej.

Jeżeli zależy Ci na książce, która nie tylko opowiada, ale też zmusza do myślenia i do sprzeciwu wobec nienawiści – „Nienawiść” Stanisława Srokowskiego będzie lekturą, do której wraca się w pamięci długo po zamknięciu okładki.