Stanisław Andrzej Krzyżanowski

Stanisław Andrzej Krzyżanowski

Stanisław Andrzej Krzyżanowski 

 

Działalność w Krakowie

Stanisław Andrzej Krzyżanowski urodził się w 1836 roku w Laszkach Wielkich, w powiecie Przemyślany (na dzisiejszej Ukrainie). Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Uczęszczał do szkół w Samborze i Tarnopolu. Rozpoczął praktykę księgarską w 1855 roku we Lwowie. Od 1858 roku pracował w księgarni H. Pardiniego w Czerniowcach, a w 1862/3 w firmie F.A. Brockhaus w Lipsku. W 1863 roku przeniósł się do Krakowa i zatrudnił jako pomocnik księgarza w księgarni Walerego Wielogłowskiego. 

W 1872 roku Krzyżanowski ożenił się z Marią von Heugel, z którą miał trzech synów: Adama, późniejszego profesora ekonomii Uniwersytetu Jagiellońskiego i prorektora tej uczelni, Michała, zmarłego w dzieciństwie, oraz Mariana, spadkobiercę firmy „S.K. Krzyżanowski”. 

Dnia 1 lipca 1870 roku otworzył własną księgarnię i wypożyczalnię książek przy ul. Floriańskiej 7, którą następnie w 1875 roku przeniósł do większego, składającego się z trzech pomieszczeń lokalu przy Rynku Głównym 36, mieszczącego się w kamienicy „Pod Jeleniem”, usytuowanej przy prestiżowej linii A-B. W księgarni można było znaleźć pełen asortyment wydań w języku polskim i niemieckim, duży dział czasopism polskich, niemieckich, francuskich, włoskich i angielskich. Równie dobrze Krzyżanowski zaopatrywał księgarnie w podręczniki gimnazjalne oraz książki naukowe, pozostawał także w stałym kontakcie z profesurą Uniwersytetu Jagiellońskiego, spośród których wielu było autorami wydawanych przez niego książek. 

Wkrótce rozwinął firmę w jedną z czołowych w Galicji. Książek wydawał niewiele, głównie z zakresu filozofii (nakładem jego księgarni ukazały się np. takie pozycje, jak rozprawa ks. Stefana Pawlickiego Kilka uwag o podstawie i granicach filozofii czy wykłady Wincentego Lutosławskiego), medycyny, popularne poradniki lekarskie i przewodniki. Krzyżanowskifirmował także nakłady wielu towarzystw naukowych. Jego księgarnia prowadziła składy główne i przedstawicielstwa lwowskich firm księgarskich, a także niektórych warszawskich, np. Michała Arcta.

 

Specjalizacja – wydawnictwa muzyczne

Specjalizacją firmy były wydawnictwa muzyczne, Krzyżanowski prowadził także bogato zaopatrzoną wypożyczalnię nut, sprowadzał najnowsze wydawnictwa muzyczne i katalogi. Około 1874 roku rozpoczął działalność jako wydawca nut. Wydawał dzieła takich ówczesnych kompozytorów, jak: Jan Karol Gall, Ignacy Friedman, Stanisław Karol Niewiadomski, Adam Wroński, Władysław Żeleński i innych. Wydał w 1909 roku około 360 pozycji nutowych, wielokrotnie wznawianych. Księgarz drukował nuty u Eberlego i Roedera w Wiedniu oraz Bernarda Christopha Breitkopfa i Gottfrieda Christopha Härtla w Lipsku. 

Ważną formą działalności firmy Stanisława Krzyżanowskiego było prowadzenie biura koncertowego, organizującego w Krakowie koncerty wybitnych artystów polskich i zagranicznych. W 1870 roku Krzyżanowski zorganizował koncert rosyjskiego kompozytora i wirtuoza Antona Rubinsteina,  a w 1879 roku pierwszy publiczny koncert Ignacego Jana Paderewskiego. W 1880 właśnie w Krakowie odbył się jedyny w Polsce koncert późnego romantyka Johannesa Brahmsa. W sumie Krzyżanowski zorganizował około 300 koncertów. Jego księgarnia stała się ważnym ośrodkiem kultury i muzyki, a wieczorami zamieniała się w klub, w którym spotykali się muzycy krakowscy, kompozytorzy i miłośnicy muzyki. 

 

Stanisław Krzyżanowski – działacz, społecznik

Stanisław Krzyżanowski brał czynny udział w pracach na rzecz wielu organizacji kulturalno-oświatowych i zawodowych, piastując w nich różne stanowiska. Między innymi był członkiem Zarządu Stowarzyszenia Księgarzy Krakowskich (Gremium Księgarzy) krakowskich. W 1891 roku został wybrany na starszego Gremium. Organizował również w porozumieniu z Zarządem Salin Wielickich, tzw. „Zjazdy do Salin” w okresie Zielonych Świąt dla Polaków ze wszystkich zaborów. W roku 1889 roku przekazał 1300 woluminów do Biblioteki Towarzystwa Tatrzańskiego w Zakopanem. Ponadto w 1892 roku współorganizował wystawę szkolną okręgu krakowskiego, zapewniając na nią książki szkolne oraz z zakresu pedagogiki. Na przełomie lat 1904/1905 prezentował swoje wydawnictwa muzyczne na wystawie Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” w Krakowie. 

W 1908 roku z powodu choroby, która uniemożliwiała mu poruszanie się, przekazał prowadzenie firmy swojemu synowi Marianowi (1880–1964). Mimo trudności wynikających z choroby, Stanisław Krzyżanowski nadal angażował się w działalność firmy i do końca życia służył radą i pomocą. Stanisław Andrzej Krzyżanowski zmarł w 1922 roku w Krakowie, został pochowany w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowickim.

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                            Opracowanie:

                                                                                                                                                                                                                                                            Łukasz Suszek

 

 

Bibliografia:

Adam Ruta, Księgarnia „S.A. Krzyżanowski” w Krakowie: zarys dziejów 1870 – 1950, Kraków 2003

Encyklopedia wiedzy o książce, praca zbiorowa, red. Feliks Pieczątkowski, Wrocław 1971

Słownik pracowników książki polskiej, praca zbiorowa, red. Irena Teichel, Warszawa–Łódź 1972

https://imslp.org/wiki/S._A._Krzy%C5%BCanowski dostęp z dnia 11.08.2020

https://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/sztukaedycji/article/view/SE.2013.004/2282 dostęp z dnia 11.08.2020

2020-09-09

Powrót