Józef Pisz

Józef Pisz

Józef i Aniela Piszowie

Tarnów – miasto lokowane przez Spycimira herbu Leliwa, na podstawie dokumentu wystawionego przez kancelarię króla Władysława Łokietka z 7 marca 1330 roku. Leży przy ujściu Białej do Dunajca, ponad 90 kilometrów od Dukli, 60 kilometrów od Nowego Sącza i ponad 200 kilometrów od Lwowa. 

 

Ten artykuł oczywiście nie będzie o Tarnowie ani nawet o Dukli, Nowym Sączu czy Lwowie. Stanowią one jednak tło historii pewnego małżeństwa, które zapisało się złotymi zgłoskami w historii polskiego księgarstwa. 

Józef Pisz urodził się w Dukli (tak podaje polska Wikipedia) 9 lutego 1845 roku. W wieku 11 lat rozpoczął praktykę w swojego stryja, również Józefa, który prowadził drukarnię w Nowym Sączu. Jedną z najnowocześniejszych w Galicji. Po 1861 roku pracował jako drukarz i księgarz w kilku miastach Galicji i Królestwa Kongresowego, w tym we Lwowie, gdzie działał w Stowarzyszeniu Drukarzy „Ognisko”. W 1879 roku zakupił drukarnię Władysława Angelusa w Tarnowie, gdzie osiadł. Rozbudował i zmodernizował zakład, instalując między innymi elektryczny napęd maszyn. 

 

W 1888 roku poślubił Anielę z Hodaków. Młoda Pani Piszowa była o 15 lat młodsza od swojego męża (ur. 1860 we Lwowie), pochodziła z dobrej drukarskiej rodziny. Jej ojciec  był dyrektorem w drukarni lwowskiej drukarni Pillerów – zakładzie poligraficznym założonym w 1772 roku przez Antoniego Pillera. Sama Aniela do momentu ślubu z Józefem pracowała jako nauczycielka w Szkole Ludowej św. Elżbiety, była niezależną, nowoczesną i silną kobietą, emancypantką. Była pierwszą damą w Tarnowie, która paliła papierosy na ulicy w długiej fifce. Ponadto wróżyła z kart o czym napisała kilka książek.

Czy w związku z tym możemy mówić o tzw. małżeństwie z rozsądku? Nie mamy pojęcia. Jedno, co wiemy na pewno, to to, że Aniela znacznie pomagała w mężowi w prowadzeniu firmy, a po jego śmierci przejęła stery jako pełnoprawna właścicielka oficyny wydawniczej i drukarni. 

 

Rozwijając firmę, Piszowie nabyli w 1889 roku księgarnię Edwarda Mankesa. Prowadzili równocześnie wydawnictwo, księgarnię, drukarnię, wypożyczalnię książek, agencję i biuro ogłoszeń prasowych, skład papieru i sklep z artykułami szkolnymi. Wydawali i redagowali kalendarz „Tarnowianin”, później tygodnik „Pogoń”, istniejący do 1914 roku, który stał się niezwykłym źródłem informacji o galicyjskim Tarnowie. Znaleźć w nim można ploteczki, newsy, śluby, zgony, kłótnie rady miejskiej, skandale. Od 1898 roku wydawali tygodnik ilustrowany „Przyrodnik”, zaś od 1901 roku „Głos Rolniczy”.  Ponadto w ich drukarni powstawały miesięcznik „Górnik” ukazujący się w Gorlicach, „Przegląd Tygodniowy” z Biecza, tygodnik „Krynica”, dwutygodnik „Zakopianin”, kalendarze „Podhalanin” i „Kalendarz Stanisławowski”. Własnym nakładem wydali również książki na rynek prywatny oraz dla instytucji. Jako ciekawostkę należy dodać, że jako pierwsi w Tarnowie założyli telefon, co było oczywiście bardzo prestiżowym wydarzeniem i  wyznacznikiem ich statusu społecznego. 

 

Niestety, życie ludzkie jest kruche, a śmierć przychodzi w najmniej oczekiwanym momencie. W 1907 roku zmarli Józef oraz syn Piszów Bogdan. Aniela musiała być załamała po śmierci męża i syna. Nie poddała się jednak, prowadziła firmę dalej, starając się jakoś żyć ze stratą i kontynuować wspólne dzieło. Dzięki swojemu doświadczeniu i sile charakteru dotrwała do wybuchu I wojny światowej. Była wielką lokalną patriotką. Opisywała wiele tarnowskich zabytków.Jako pierwsza napisała monografię Starego Cmentarza w Tarnowie. W 1914 roku opuściła Tarnów (jakiś czas mieszkała w Wiedniu). Wróciła w 1918 roku i wznowiła działalność oficyny i w myśl zasady „Jak się nie rozwijasz, zacznij się zwijać”, rozbudowała znacząco ofertę książek nakładowych. Była również autorką prac Kult zmarłych u różnych narodów (1926) oraz 600-lecie Tarnowa (1930). 

Zmarła w roku 1934. Po jej śmierci księgarnia, oficyna oraz drukarnia rozeszły się w ręce różnych przedsiębiorców. Została pochowana obok męża na Starym Cmentarzu – jednej z najstarszych nekropolii w Tarnowie.

 

Aniela i Józef Piszowie zostali patronami niewielkiego skweru przy ul. Panny Marii w Tarnowie.

 

                                                                                                                                                                                                                                  Opracowanie: 

                                                                                                                                                                                                                                  Łukasz Suszek

 

 

 

Bibliografia:

http://archiwum2008-2014.tarnowskikurierkulturalny.pl/f_a_sypek.htm dostęp z dnia 23.07.2020

2020-09-16

Powrót