Herman Altenberg

Herman Altenberg

 

 

       Herman Altenberg urodził się w 1848 roku we Lwowie. Ukończył dwie klasy gimnazjalne, po których obrał zawód księgarza. Praktykę rozpoczął w 1865 roku we lwowskiej księgarni F.H. Richtera, do 1871 roku pracował tam jako pomocnik. Następnie udał się do Warszawy, gdzie odbył staż u Ferdynanda Hoesicka. W 1872 roku wspólnie z Maurycym Robitschkiem założyli własną księgarnię i skład obrazów przy Krakowskim Przedmieściu 38, pod nazwą Altenberg i Robitschek. Jako pierwsi wydawali publikacje artystyczne z kolorowymi reprodukcjami obrazów polskich malarzy. W 1879 roku spółka została rozwiązana. 

W 1880 roku Herman Altenberg powrócił do rodzinnego Lwowa, gdzie nabył księgarnię wraz z wypożyczalnią książek F.H. Richtera. Szybko rozwinął działalność wydawniczą arcydzieł literatury polskiej w luksusowych wydaniach, drukowanych w formatach albumowych i ozdabianych  ilustracjami wybitnych malarzy. Również w 1880 roku Altenberg zamówił u  malarza i rysownika, ilustratora czasopism i książekMichała Andriollego wykonanie słynnych ilustracji do Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Początkowo księgi poematu wydawano co miesiąc jako zeszyty (taka forma była nowością na polskim rynku), a jako jedna publikacja tekst ukazał się  w 1882 roku. Ostatecznie bogato zdobiona edycja zawierała 24 całostronicowe ilustracje, które uzupełniały  kunsztowne winiety oraz ornamentalne przerywniki i inicjały. 

Poza tym wydawnictwo Altenberga publikowało innych klasyków literatury polskiej i europejskiej, m.in. wydane zostały Bajeczki autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego również z ilustracjami Andriollego, rapsod rycerski Mohort Wincentego Pola  z pracami Juliusza Kossaka czy bogato ilustrowana trzytomowa edycja  dzieł Fryderyka Schillera, a także Antologia poetów polskichAntologie poetów obcych w opracowaniu poety i krytyka literackiego Władysława Bełzy. Z inicjatywy Hermana Altenberga powstała seria Biblioteka Klasyków Polskich, w której znalazły się m.in. pisma Jana Kochanowskiego, Stanisława Trembeckiego, Tomasza Kajetana Węgierskiego (seria ukazywała się w latach 1882–1909). Zapoczątkował również serię utworów scenicznych, przeznaczonych dla teatrów amatorskich (Biblioteka Teatrów Amatorskich). 

Jak podaje Encyklopedia wiedzy o książce: „Altenberg jako jeden z pierwszych polskich księgarzy wGalicji rozwinął na szeroką skalę kolportaż wydawnictw własnych tak albumowych, jaki i zeszytowych, i sprzedaż książek na raty za pośrednictwem agentów. W ten sposób rozpoczął rugowanie wydawnictw niemieckich, których kolportaż w Galicji w końcu XIX wieku był ogromny. Za przykładem Altenberga i inne polskie wydawnictwa i księgarnie wprowadziły ten sposób rozprowadzania książek. W ciągu zaledwie pięcioletniej samodzielnej działalności we Lwowie Altenberg zdziałał wiele dla książki polskiej i jako wydawca, i jako księgarz, a jednocześnie dał solidne podstawy dalszej długoletniej działalności firmy”[1]

Herman Altenberg zmarł w 1885 roku. 

 

Żona – Zuzanna z Eberów

      Po jego śmierci działalnością księgarską i wydawniczą zajęła się żona Zuzanna z Eberów (1852–1921) we współpracy z Władysławem Bełzą. Pod  zarządem wdowy po Hermanie Altenbergu w ciągu kolejnych dwunastu lat opublikowano wiele wartościowych pozycji, m.in. kontynuację ilustrowanych wydań albumowych arcydzieł literatury polskiej, wśród których znalazły się Mickiewiczowskie dzieła: poemat Grażyna i powieść poetycka Konrad Wallenrod zostały zilustrowane przez Juliusza Kossaka, z kolei do Ballad i romansów ilustracje przygotowaliMichał Andriolli, Piotr Stachiewicz, Tadeusz Popiel i Juliusz Kossak, a do  Dziadów Czesław Borys Jankowski. Juliusz Kossak był także autorem ilustracji do  Pieśni Legionów (Jeszcze Polska nie zginęła).

ZuzannaAltenbergowa była również właścicielką koncesji Księgarni Zdrojowej w Krynicy oraz księgarń kolejowych, położonych we Lwowie i w wielu miejscowościach wschodniej Małopolski (Sambor, Brody itd.). W 1920 roku wszystkie te placówki przejęło Towarzystwo Księgarni Kolejowych „Ruch”. 

 

Syn – Alfred Altenberg

      Od 1897 roku rodzinnym przedsiębiorstwem zajął się  syn Zuzanny i Hermana - Alfred Altenberg (18781924), absolwent wyższej szkoły realnej we Lwowie, który uzupełnił wykształcenie dzięki praktyce w Otto Meissner Verlags w Hamburgu. Wraz ze szwagrem Jakubem Vorzimmerem Alfred po matce przejął kierownictwofirmy. Przede wszystkim rozwinął jeszcze bardziej działalność wydawniczą  w zakresie publikacji artystycznych, a także zajął się sprzedażą dzieł sztuki. Jego zainteresowania zaowocowały publikacjami  z dziedziny, historii sztuki oraz wydawnictw albumowych, drukowano dzieła z  historii, historii literatury polskiej i powszechnej, a także filozofii i przyrody, poezji i dramatu. W ofercie oficyny Altenberga pojawiły się nowe serie wydawnicze m.in. Wiedza i Życie czy Biblioteka Utworów Dramatycznych. Wydano m.in. Sztukę ludową w Polsce Kazimierza Mokłowskiego, Prawem i lewem Władysława Łozińskiego, parafrazę części Iliady dokonaną przez  Juliusza Słowackiego –  opracowanie graficzne tej ostatniej pozycji i  ilustracje do niej  wykonał Stanisław Wyspiański. 

W 1907 wypożyczalnię książek przejął brat Alfreda, inżynier Maurycy Altenberg, który przeniósł ją do innego lokalu. Natomiast Jakub Vorzimmer wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie otworzył polską księgarnię (The Polish Book Importing Co w Nowym Jorku, następnie powstała filia w Chicago). Alfred Altenberg samodzielnie prowadził firmę. W latach 1907–1911 wydał 240 pozycji, w tym luksusową edycję dzieł Kazimierza Chłędowskiego, tomy Biblioteki Lwowskiej, tomy Biblioteki Historycznej, zbiorowe wydania dzieł Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego w opracowaniu Tadeusza Piniego, pięć albumów z reprodukcjami dzieł Artura Grottgera oraz kilkanaście książek dla dzieci. 

Jak podaje Encyklopedia wiedzy o książce: „Alfred Altenberg posiadał wybitne artystyczne uzdolnienia, doskonałą znajomość technik graficznych i drukarskich oraz dużą wiedzę i inicjatywę wydawniczą. Każda książka przez niego wydana była pod względem szaty edytorskiej przemyślana i opracowana indywidualnie; nie szczędził na to ani kosztów, ani starań i nie kierował się opłacalnością. Do większości książek sam dobierał materiał ilustracyjny, ustalał format książki, wielkość kolumny, rodzaje i wielkość czcionek, rodzaj papieru i jego odcienie”[2].

Warto dodać, że Alfred Altenberg był inspiratorem ciekawych koncepcji wydawniczych, szeregu dzieł i publikacji, w tym wielu  realizowanych przez innych wydawców. Również sprawom zawodowychAltenberg poświęcał wiele uwagi i brał czynny udział w pracach organizacyjno- księgarskich. 

Zmarł nagle w 1924 roku. Po jego śmierci, aż do likwidacji w 1934 roku, wydawnictwo pod firmą Herman Altenberg prowadziła wdowa Jadwiga z Herschmanów.

 

 

                                                                                                                                                                                                                                   Opracowanie: 

                                                                                                                                                                                                                                    Olga Suszek

 

 

 

 

 

Bibliografia:

Encyklopedia wiedzy o książce, praca zbiorowa, red. Feliks Pieczątkowski, Wrocław 1971

https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/herman-altenberg, dostęp z dnia 10.08.2020

Słownik pracowników książki polskiej, praca zbiorowa, red. Irena Teichel, Warszawa–Łódź 1972

Stefan Dippel, O księgarzach, którzy przeminęli, Wrocław 1976

Hanna Tadeusiewicz,Irena TreichelStraty osobowe księgarstwapolskiego w latach 1939-1945, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum 4, 3-781993, dostęp PDF: file:///C:/Users/Dom/AppData/Local/Temp/Acta_Universitatis_Lodziensis_Folia_Librorum-r1993-Tadeusiewicz,Treichel.pdf

 

 

 


 

[1] Encyklopedia wiedzy o książce, praca zbiorowa, red. Feliks Pieczątkowski, Wrocław 1971, s. 37.

[2] Tamże, s. 38–39.

2020-09-10

Powrót